Por que Galápagos é um laboratório natural? A biogeografia de ilhas explica!
- Henrique Castro

- 30 de mar. de 2021
- 6 min de leitura
Atualizado: 29 de jan. de 2025
Galápagos, famosa por causa da pesquisa de Charles Darwin por lá, tem grande variedade de espécies endêmicas – únicas de um certo local –, como as famosas tartarugas gigantes. Sua unicidade e papel na elaboração da teoria da evolução lhe rendeu o status de laboratório natural. Porém, as causas para isso começaram a ser melhor compreendidas a partir da década de 1960, quando os americanos Robert MacArthur e Edward Wilson desenvolveram e publicaram a teoria da biogeografia insular, também conhecida como biogeografia de ilhas.
Você já pensou em produzir conteúdo para Internet? Escrevemos um E-book 100% gratuito com diversas ferramentas perfeitas para isso. Aproveite!
Quer ir para uma parte específica deste artigo? Basta clicar em qualquer tópico e ir para a parte que você deseja:
O que é a biogeografia insular?

A teoria da biogeografia de ilhas, parte do pressuposto que há uma relação matemática entre o número de espécies e o tamanho da área onde elas se encontram. Em uma maior área, espera-se que haja um maior número e vice-versa. A implicação disso é que cada área suporta um número diferente delas.
As ilhas surgem com quase nenhuma vida e passam a ser colonizadas. Ocorre uma migração de seres de fora, que caso se adaptem ao novo lar, passam a viver por lá. Essa é a taxa de colonização, que depende da distância entre a ilha e o continente. Assim, quanto mais longe, menos espécies conseguem fazer a travessia, portanto menor a taxa de colonização, ou seja, menor também quantidade de novos animais e plantas que chegam à ilha.
Porém, como diz a primeira lei da teoria da biogeografia de ilhas, uma área não pode simplesmente aumentar o número de espécies indefinidamente.
O que ocorre é que, como o número suportado deve ser constante, quanto mais chegam, maior a taxa de extinção, ou seja, o número de espécies que deixam de viver na ilha, já que acontece uma seleção de características ao longo do tempo de forma que algumas populações são mantidas enquanto outras não.
É dessa dinâmica entre a taxa de colonização e a de extinção, que surge o número de espécies que uma ilha pode suportar, MacArthur e Wilson chamam isso de teoria do equilíbrio de biogeografia de ilhas, que é influenciada, portanto, pela distância ao continente e tamanho das ilhas.
Entender os conceitos dentro da biologia são muito importantes para os alunos. Confira nosso glossário COMPLETO da biologia com centenas de termos.
A teoria da biogeografia insular funciona na prática?
MacArthur e Wilson testaram a teoria empiricamente – de maneira prática – construindo uma ilha artificial sem nenhuma forma de vida, localizada próxima à costa da Flórida.
Depois de alcançado o equilíbrio, quando as taxas de colonização e extinção se mantém de forma a deixar o número de espécies na ilha constante, os pesquisadores retiraram os animais e plantas da ilha, deixando-a totalmente sem vida, como no início.
O resultado foi que depois de certo tempo o mesmo número de seres vivia por lá, comprovando a existência do tal equilíbrio biogeográfico. Porém um fator chamou a atenção dos pesquisadores: não eram as mesmas espécies.

Como a teoria da biogeografia de ilhas ajuda a explicar a biodiversidade única de Galápagos?
As ilhas oceânicas estão longe da costa continental, portanto é de se esperar que sua taxa de colonização seja baixa. Porém, um estudo de John Grehan publicado em 2001 inovou ao reunir evidências de que existia um arco de ilhas vulcânicas no Pacífico, onde Galápagos está, o que significa que o arquipélago não era tão isolado assim quando surgiu, há cerca de 3 milhões de anos atrás.

Isso foi importante para que Galápagos se tornasse um laboratório natural. Sua posição geográfica possibilitou que ele recebesse colonização, principalmente da vasta costa oeste meso e sul-americana, mas também de outros arquipélagos do Pacífico e até mesmo da América do Norte. Isso por si só criou uma combinação única de espécies nas ilhas.
Que tal ter em suas mãos o passo a passo de como produzir as principais peças para o Instagram? Baixe o Manual prático para criar post, stories e reels no Canva 100% gratuito!
E agora a cereja do bolo: a geologia de Galápagos, o fato de ser de formação vulcânica recente e também sua localização perto de um encontro de placas tectônicas (a de Nazca com a Sul-Americana) faz com que o arquipélago e seus arredores estejam em uma rápida e intensa transformação.
Essa dinâmica fez com que a maior parte das ilhas que formavam o tal arco próximo a costa sul-americana se deslocasse em direção à América do Sul. Isso aconteceu por conta do movimento das placas tectônicas, o que isolou Galápagos, que já contava com muitas espécies, quando viu sua colonização ser fortemente reduzida.
Você sabe como os continentes se separaram? Para conhecer mais leia nosso texto: Como foi o processo de separação dos continentes?

Charles Darwin e a Ilha de Galápagos
As Ilhas de Galápagos constituem um ambiente em constante mudança, com pequenas curvas de colonização e extinção. Sem tanta variação nas espécies do arquipélago, os processos evolutivos foram acelerados nos seres que já estavam lá, criando uma biodiversidade única. Isso é explicado pela teoria da evolução, de Charles Darwin, que visitou o arquipélago em 1865, em uma das paradas mais significativas da volta ao mundo que o biólogo fez antes de escrever “A Origem das Espécies”.
Não vamos esquecer da teoria da evolução!
O apelido de laboratório natural de Galápagos portanto é explicado parte pela teoria da biogeografia de ilhas de MacArthur e Wilson que colocaram as taxas de colonização e o equilíbrio biogeográfico em foco, mas claro que também pela teoria da evolução – o que não é surpresa já que foi nela que os americanos se inspiraram.
Galápagos não está sozinho
O arquipélago equatoriano talvez tenha ficado com toda a fama devido à viagem de Darwin, mas processos parecidos acontecem em outras ilhas oceânicas vulcânicas com características semelhantes, como o Havaí e as Canárias.
A biogeografia de ilhas na sala de aula
Este é um assunto que consegue ser encaixado tranquilamente em temas de evolução, como exemplo e complementação do conteúdo.
Pode-se também fazer um debate para tentar chegar à uma conclusão sobre o motivo da diversidade única de galápagos..
Baseado na BNCC (Base Nacional Comum Curricular) abaixo estão as habilidades que podem ser trabalhadas nesse tema, para ajudar na preparação da aula. Por ser um tema mais complexo e que precisa de certos conteúdos anteriores.
Ensino médio:
(EM13CNT201) Analisar e discutir modelos, teorias e leis propostos em diferentes épocas e culturas para comparar distintas explicações sobre o surgimento e a evolução da Vida, da Terra e do Universo com as teorias científicas aceitas atualmente.
(EM13CNT202) Analisar as diversas formas de manifestação da vida em seus diferentes níveis de organização, bem como as condições ambientais favoráveis e os fatores limitantes a elas, com ou sem o uso de dispositivos e aplicativos digitais (como softwares de simulação e de realidade virtual, entre outros).
(EM13CNT203) Avaliar e prever efeitos de intervenções nos ecossistemas, e seus impactos nos seres vivos e no corpo humano, com base nos mecanismos de manutenção da vida, nos ciclos da matéria e nas transformações e transferências de energia, utilizando representações e simulações sobre tais fatores, com ou sem o uso de dispositivos e aplicativos digitais (como softwares de simulação e de realidade virtual, entre outros).
(EM13CNT302) Comunicar, para públicos variados, em diversos contextos, resultados de análises, pesquisas e/ou experimentos, elaborando e/ou interpretando textos, gráficos, tabelas, símbolos, códigos, sistemas de classificação e equações, por meio de diferentes linguagens, mídias, tecnologias digitais de informação e comunicação (TDIC), de modo a participar e/ou promover debates em torno de temas científicos e/ou tecnológicos de relevância sociocultural e ambiental.
Quer saber mais sobre temas de biologia? Confira também nosso Instagram.
Escrito por: Henrique Castro Barbosa
Revisado por: Érika Freitas Pinheiro
Referências:
GREHAN, J. Biogeography and evolution of the Galapagos: integration of the biological and geological evidence. Biological Journal of The Linnean Society. Vol 74, Ed. 3, p. 267-287. (2001)
JOKS, Madli; KREFT, Holger; WEIGELT, Patrick. Legazy of archipelago history in modern island biodiversity - An agent-based simulation model. Global Ecology And Biogeography. Vol 30. Ed. 1. P. 247-261. (2021)
MACARTHUR, R.H; WILSON, E.O. The Theory of Island Biogeography. Princeton University Press. (1967)



ee88 hôm trước mình thấy bạn bè nhắc nên ghé thử cho biết, chủ yếu xem giao diện chứ không ngồi đọc kỹ. Vào trang cái là mình để ý ngay mấy tiêu đề to kiểu “KHUYẾN MÃI HOT” với “BÀI VIẾT MỚI NHẤT”, nhìn khá dễ định hướng, không phải mò lâu mới biết nên bấm gì. Mình lướt xuống chút thì thấy có bài dạng kinh nghiệm “soi cầu” được đặt thành một khối riêng, nên ai quan tâm kiểu nội dung đó chắc tìm nhanh. Tổng thể chữ với khoảng cách cũng ổn, không bị dồn dập quá nên lướt trên điện thoại vẫn thoải mái. Nói chung cảm giác như họ chia mục rõ ràng để…
7j777 showed up in a thread and I ended up poking around for a minute just to see how the site feels. I wasn’t trying to dive into any of the content, more like a quick “is this place a mess or not” check. The navigation caught my eye first because it’s actually easy to notice where the main menus are, so I didn’t have to click five times just to get oriented. Also, the page doesn’t feel like everything’s smashed together—stuff is broken into neat sections so your eyes can jump around without getting overwhelmed. I’m not super demanding with design, but it’s nice when things are readable and consistent. The way the content blocks are spaced out makes…
lương sơn tv mình mới ghé thử vì thấy bạn bè nói nhiều, kiểu tò mò thôi chứ không phải dân cày kèo gì đâu. Vào cái là thấy trang làm giao diện khá thoáng, nhìn một lượt là biết chỗ nào để xem trực tiếp, chỗ nào là tin tức mới, không bị nhét chữ dày đặc. Mình thích nhất là mấy ô thông tin thể thao cập nhật liên tục, lướt xuống cái là thấy tình hình đang diễn ra mà không cần bấm qua lại quá nhiều. Dùng trên điện thoại cũng ổn, kéo và chuyển mục không bị giật hay rối. Nói chung cảm giác họ sắp xếp nội dung gọn gàng, chữ dễ đọc, và…
hz88 mình cũng mới bấm thử vì thấy bạn bè nhắc hoài, chủ yếu xem giao diện ra sao chứ không định ngồi chơi gì nhiều. Ấn tượng đầu là trang làm khá hợp dùng trên điện thoại, lướt mượt và chuyển mục không bị rối, kiểu đang xem cái này nhảy qua cái kia vẫn nhanh. Mình để ý họ có phần hỏi đáp FAQ đặt khá dễ thấy, đọc vài dòng là hiểu sơ sơ mấy quy định cơ bản nên đỡ phải mò. Chữ với các khối nội dung nhìn tách bạch, không bị nhồi nhét quá, nên mắt đỡ mệt. Với mình vậy là ổn rồi, nhất là cái menu điều hướng gom nhóm rõ ngay…
socolive mình mới tạt qua xem thử vì thấy tên xuất hiện nhiều, mà mở ra thì đúng kiểu trang đang “dọn nhà” nên gần như không có gì để khám phá. Giao diện nhìn gọn gàng, nền đơn giản, không thấy menu hay bài vở gì cả nên load lên là hiểu ngay tình trạng hiện tại. Mình cũng thấy có một đoạn thông báo ngắn kiểu giữ chỗ, đọc lướt là biết site chưa lên nội dung. Nói chung cảm giác nhẹ mắt, không rối, hợp với dạng trang chờ hoàn thiện. Trên màn hình chủ yếu nổi bật mỗi khối chữ “Website coming soon” thôi.