Por que Galápagos é um laboratório natural? A biogeografia de ilhas explica!
- Henrique Castro

- 30 de mar. de 2021
- 6 min de leitura
Atualizado: 29 de jan. de 2025
Galápagos, famosa por causa da pesquisa de Charles Darwin por lá, tem grande variedade de espécies endêmicas – únicas de um certo local –, como as famosas tartarugas gigantes. Sua unicidade e papel na elaboração da teoria da evolução lhe rendeu o status de laboratório natural. Porém, as causas para isso começaram a ser melhor compreendidas a partir da década de 1960, quando os americanos Robert MacArthur e Edward Wilson desenvolveram e publicaram a teoria da biogeografia insular, também conhecida como biogeografia de ilhas.
Você já pensou em produzir conteúdo para Internet? Escrevemos um E-book 100% gratuito com diversas ferramentas perfeitas para isso. Aproveite!
Quer ir para uma parte específica deste artigo? Basta clicar em qualquer tópico e ir para a parte que você deseja:
O que é a biogeografia insular?

A teoria da biogeografia de ilhas, parte do pressuposto que há uma relação matemática entre o número de espécies e o tamanho da área onde elas se encontram. Em uma maior área, espera-se que haja um maior número e vice-versa. A implicação disso é que cada área suporta um número diferente delas.
As ilhas surgem com quase nenhuma vida e passam a ser colonizadas. Ocorre uma migração de seres de fora, que caso se adaptem ao novo lar, passam a viver por lá. Essa é a taxa de colonização, que depende da distância entre a ilha e o continente. Assim, quanto mais longe, menos espécies conseguem fazer a travessia, portanto menor a taxa de colonização, ou seja, menor também quantidade de novos animais e plantas que chegam à ilha.
Porém, como diz a primeira lei da teoria da biogeografia de ilhas, uma área não pode simplesmente aumentar o número de espécies indefinidamente.
O que ocorre é que, como o número suportado deve ser constante, quanto mais chegam, maior a taxa de extinção, ou seja, o número de espécies que deixam de viver na ilha, já que acontece uma seleção de características ao longo do tempo de forma que algumas populações são mantidas enquanto outras não.
É dessa dinâmica entre a taxa de colonização e a de extinção, que surge o número de espécies que uma ilha pode suportar, MacArthur e Wilson chamam isso de teoria do equilíbrio de biogeografia de ilhas, que é influenciada, portanto, pela distância ao continente e tamanho das ilhas.
Entender os conceitos dentro da biologia são muito importantes para os alunos. Confira nosso glossário COMPLETO da biologia com centenas de termos.
A teoria da biogeografia insular funciona na prática?
MacArthur e Wilson testaram a teoria empiricamente – de maneira prática – construindo uma ilha artificial sem nenhuma forma de vida, localizada próxima à costa da Flórida.
Depois de alcançado o equilíbrio, quando as taxas de colonização e extinção se mantém de forma a deixar o número de espécies na ilha constante, os pesquisadores retiraram os animais e plantas da ilha, deixando-a totalmente sem vida, como no início.
O resultado foi que depois de certo tempo o mesmo número de seres vivia por lá, comprovando a existência do tal equilíbrio biogeográfico. Porém um fator chamou a atenção dos pesquisadores: não eram as mesmas espécies.

Como a teoria da biogeografia de ilhas ajuda a explicar a biodiversidade única de Galápagos?
As ilhas oceânicas estão longe da costa continental, portanto é de se esperar que sua taxa de colonização seja baixa. Porém, um estudo de John Grehan publicado em 2001 inovou ao reunir evidências de que existia um arco de ilhas vulcânicas no Pacífico, onde Galápagos está, o que significa que o arquipélago não era tão isolado assim quando surgiu, há cerca de 3 milhões de anos atrás.

Isso foi importante para que Galápagos se tornasse um laboratório natural. Sua posição geográfica possibilitou que ele recebesse colonização, principalmente da vasta costa oeste meso e sul-americana, mas também de outros arquipélagos do Pacífico e até mesmo da América do Norte. Isso por si só criou uma combinação única de espécies nas ilhas.
Que tal ter em suas mãos o passo a passo de como produzir as principais peças para o Instagram? Baixe o Manual prático para criar post, stories e reels no Canva 100% gratuito!
E agora a cereja do bolo: a geologia de Galápagos, o fato de ser de formação vulcânica recente e também sua localização perto de um encontro de placas tectônicas (a de Nazca com a Sul-Americana) faz com que o arquipélago e seus arredores estejam em uma rápida e intensa transformação.
Essa dinâmica fez com que a maior parte das ilhas que formavam o tal arco próximo a costa sul-americana se deslocasse em direção à América do Sul. Isso aconteceu por conta do movimento das placas tectônicas, o que isolou Galápagos, que já contava com muitas espécies, quando viu sua colonização ser fortemente reduzida.
Você sabe como os continentes se separaram? Para conhecer mais leia nosso texto: Como foi o processo de separação dos continentes?

Charles Darwin e a Ilha de Galápagos
As Ilhas de Galápagos constituem um ambiente em constante mudança, com pequenas curvas de colonização e extinção. Sem tanta variação nas espécies do arquipélago, os processos evolutivos foram acelerados nos seres que já estavam lá, criando uma biodiversidade única. Isso é explicado pela teoria da evolução, de Charles Darwin, que visitou o arquipélago em 1865, em uma das paradas mais significativas da volta ao mundo que o biólogo fez antes de escrever “A Origem das Espécies”.
Não vamos esquecer da teoria da evolução!
O apelido de laboratório natural de Galápagos portanto é explicado parte pela teoria da biogeografia de ilhas de MacArthur e Wilson que colocaram as taxas de colonização e o equilíbrio biogeográfico em foco, mas claro que também pela teoria da evolução – o que não é surpresa já que foi nela que os americanos se inspiraram.
Galápagos não está sozinho
O arquipélago equatoriano talvez tenha ficado com toda a fama devido à viagem de Darwin, mas processos parecidos acontecem em outras ilhas oceânicas vulcânicas com características semelhantes, como o Havaí e as Canárias.
A biogeografia de ilhas na sala de aula
Este é um assunto que consegue ser encaixado tranquilamente em temas de evolução, como exemplo e complementação do conteúdo.
Pode-se também fazer um debate para tentar chegar à uma conclusão sobre o motivo da diversidade única de galápagos..
Baseado na BNCC (Base Nacional Comum Curricular) abaixo estão as habilidades que podem ser trabalhadas nesse tema, para ajudar na preparação da aula. Por ser um tema mais complexo e que precisa de certos conteúdos anteriores.
Ensino médio:
(EM13CNT201) Analisar e discutir modelos, teorias e leis propostos em diferentes épocas e culturas para comparar distintas explicações sobre o surgimento e a evolução da Vida, da Terra e do Universo com as teorias científicas aceitas atualmente.
(EM13CNT202) Analisar as diversas formas de manifestação da vida em seus diferentes níveis de organização, bem como as condições ambientais favoráveis e os fatores limitantes a elas, com ou sem o uso de dispositivos e aplicativos digitais (como softwares de simulação e de realidade virtual, entre outros).
(EM13CNT203) Avaliar e prever efeitos de intervenções nos ecossistemas, e seus impactos nos seres vivos e no corpo humano, com base nos mecanismos de manutenção da vida, nos ciclos da matéria e nas transformações e transferências de energia, utilizando representações e simulações sobre tais fatores, com ou sem o uso de dispositivos e aplicativos digitais (como softwares de simulação e de realidade virtual, entre outros).
(EM13CNT302) Comunicar, para públicos variados, em diversos contextos, resultados de análises, pesquisas e/ou experimentos, elaborando e/ou interpretando textos, gráficos, tabelas, símbolos, códigos, sistemas de classificação e equações, por meio de diferentes linguagens, mídias, tecnologias digitais de informação e comunicação (TDIC), de modo a participar e/ou promover debates em torno de temas científicos e/ou tecnológicos de relevância sociocultural e ambiental.
Quer saber mais sobre temas de biologia? Confira também nosso Instagram.
Escrito por: Henrique Castro Barbosa
Revisado por: Érika Freitas Pinheiro
Referências:
GREHAN, J. Biogeography and evolution of the Galapagos: integration of the biological and geological evidence. Biological Journal of The Linnean Society. Vol 74, Ed. 3, p. 267-287. (2001)
JOKS, Madli; KREFT, Holger; WEIGELT, Patrick. Legazy of archipelago history in modern island biodiversity - An agent-based simulation model. Global Ecology And Biogeography. Vol 30. Ed. 1. P. 247-261. (2021)
MACARTHUR, R.H; WILSON, E.O. The Theory of Island Biogeography. Princeton University Press. (1967)



QQ88 làm mình nhớ mấy trang giải trí hồi trước mình hay lướt, nhưng cảm giác vào đây đỡ rối hơn hẳn. Mình không kiểu ngồi đọc kỹ gì đâu, chỉ lướt vài phút thôi mà thấy bố cục đặt khá “vừa mắt”, các khối nội dung xếp thẳng hàng nên nhìn phát là biết cái nào thuộc phần nào, không bị kiểu chữ dồn dập làm mỏi mắt. Menu cũng nằm ngay chỗ dễ thấy nên chuyển qua lại giữa các mục khá nhanh, bấm cái là nó nhảy đúng chỗ chứ không phải cuộn lên cuộn xuống tìm. Mấy bảng thông tin dạng cột nhìn sạch sẽ, khoảng cách chữ ổn nên đọc không bị loạn. Nói chung…
Hi88 mình vừa lướt qua đúng vài phút thôi, không có ngồi soi kỹ gì hết. Trang này bố cục nhìn khá “thoáng”, mấy khối nội dung tách ra rõ ràng nên kéo xuống là nắm được ý chính ngay, không bị cảm giác chữ chồng chữ hay nhét quá nhiều thứ một lúc. Menu thì đặt ngay chỗ dễ thấy, chuyển qua lại giữa các mục cũng mượt, bấm cái là ra đúng phần mình cần nên đỡ phải mò. Có cái mình thích là phần dữ liệu họ trình bày theo kiểu cột hàng gọn gàng, liếc nhanh là hiểu, không cần căng mắt đọc từng dòng. Nói chung dùng một lát là quen tay. Nhìn tổng thể…
qs88 lúc đầu mình cũng hơi nghi nghi vì thấy mọi người nhắc nhiều, tưởng lại kiểu trang làm màu; mà vào thử thì phần trình bày lại khá dễ chịu, chữ với tiêu đề đặt gọn gàng nên lướt nhanh vẫn nắm được ý chính, các khối nội dung tách ra rõ nên mắt không phải đảo liên tục; mình đọc đúng đoạn giới thiệu ngắn thôi, họ nói nền tảng có đầu tư giao diện 4.0 kèm AI, nghe thì vậy nhưng nhìn thực tế đúng là bố cục hiện đại hơn mấy trang cũ, menu nằm chỗ dễ thấy và không bị giấu; mấy box thông tin kiểu số liệu mô tả ngắn đóng khung nhìn sạch,…
VIPWIN mình thấy mọi người nhắc hoài nên cũng vào nghía thử cho biết. Mình không có tìm hiểu sâu hay ngồi xem từng mục đâu, chủ yếu lướt vài trang coi giao diện với cách họ trình bày thôi. Cảm giác đầu tiên là nhìn khá thoáng, không bị rối mắt kiểu nhồi quá nhiều chữ một chỗ. Mấy phần nội dung được chia thành từng khối rõ ràng nên kéo xuống dễ theo dõi, không phải đoán mình đang ở đâu. Mình thử trên điện thoại thì bấm qua lại cũng mượt, menu để chỗ dễ thấy nên không cần mò lâu. Nói chung nhìn “gọn gàng” đúng kiểu mình thích, không màu mè quá. Mấy tiêu đề…
cakhiatv so với mấy trang mình từng dùng trước đây thì đỡ lộn xộn hơn hẳn, kiểu vào là thấy ngay khu vực xem trực tiếp chứ không phải mò mẫm qua cả đống thứ linh tinh. Mình hay xem trên điện thoại nên chỉ cần giao diện gọn, bấm phát là chạy, và ở đây đúng kiểu vậy; kéo xuống một chút là gặp các khối nội dung tách bạch nên đọc nhanh cũng hiểu họ đang nói gì. Điểm mình thích là không thấy bị yêu cầu tạo tài khoản hay cài app, nên mở lên xem luôn khá nhẹ đầu. Stream thì vẫn có lúc hên xui tùy server, nhưng có lựa chọn đổi qua lại nên…